• İşverenim sigortamı ne zaman başlatmalı?

Bir işyerinde işçi olarak çalışmaya başlayacaksanız, sigortalı işe girişinizin en geç siz işe başlamadan bir gün önce yapılması gereklidir. İşçiler ve işverenler arasında yaygın olarak bilinen “sigortalılık deneme süresinin bitiminde başlar” bilgisi kesinlikle yanlıştır. Deneme süresi sigortalı olmaya engel değildir.

  • İşe girerken işverenimle hizmet akdi yapmalı mıyım?

Kesinlikle evet. Süresi bir yıl veya daha uzun süreli hizmet akitlerinin yazılı olarak yapılması kanunen zorunludur. Bu sebeple siz de bu nitelikte bir işe başlarken genel ve özel çalışma şartlarlarınızı, çalışma sürelerinizi, ücretinizi, hizmet akdinizin feshi halinde uymak zorunda olduğunuz kuralları belirleyen bir hizmet akdini işvereninizle karşılıklı olarak imzalamanız gereklidir. Hizmet akdini imzalamadan önce okumanız ve içeriğini anlamanız ilerde herhangi bir hak kaybına uğramamanız açısından çok önemlidir.

  • İşverenimin deneme süresi belirleme hakkı var mı?

Evet. İşvereniniz isterse hizmet akdinize “deneme süresi” ile ilgili bir hüküm koyabilir. Deneme süresi en fazla iki ay olabilir, eğer işyerinizde toplu iş sözleşmesi uygulaması var ise bu süre dört aya çıkarılabilir. Deneme süresi içinde işten memnun kalmamanız halinde önceden bildirimde bulunmak zorunda olmadan ve herhangi bir tazminat ödemek zorunda kalmadan işyerinden ayrılabilirsiniz. Aynı şey işvereniniz için de geçerli olup, o da sizden memnun kalmaması halinde bildirimsiz ve tazminatsız olarak işinize son verebilir.

  • Ücretlerimin banka kanalı ile ödenmesi zorunlu mudur?

Eğer işyerinizde 10 veya daha fazla işçi çalışıyor ise 1 Ocak 2009 tarihinden itibaren ücretlerinizi banka kanalı ile ödenmesi zorunluluğu getirilmiştir. İşyerinizde 10’dan az işçi çalışması halinde, ücretlerinizin banka aracılığı ile ödenmesi işvereninizin isteğine bağlıdır.

  • Fazla çalışma ücretimi nasıl hesaplayabilirim?

İşyerinizde fazla çalışma uygulaması var ise yaptığınız her bir saatlik fazla çalışma için ne kadar ücret almanız gerektiğini hesaplayabilmek için öncelikle işyerinizdeki normal bir saatlik çalışma ücretinizi bulmanız gereklidir.

  • İşveren ücretimden herhangi bir kesinti yapabilir mi?

Eğer hizmet akdinizde ya da işyerinizde uygulanan toplu iş sözleşmesinde “ücret kesme cezası” ile ilgili hükümler yer almışsa evet yapabilir. Ancak sözleşmelerde hangi durumlarda ücret kesintisi cezası verileceği belirtilmişse işveren o sebeplerle bağlıdır.  Uygulanacak ücret kesintisi cezası bir ayda iki gündeliğinizden daha fazla olamaz. Ayrıca işveren ücretinizden bu tür bir kesinti yapar yapmaz, durumu ve hangi sebeple kesinti yaptığını size bildirmek zorundadır.

  • Ne zaman yıllık ücretli izne hak kazanırım?

İşe başladığınız tarihten itibaren, deneme süreniz de dâhil en az bir yıl çalışmanız halinde yıllık ücretli izne hak kazanırsınız. Ancak aynı işverene ait birden fazla işyerinde çalışmanız halinde, yıllık izne hak kazanmak için gerekli olan bir yılın hesabı bu işyerlerinde geçen süreler toplanarak yapılır. Örneğin bir işverene ait A işyerinde daha önce 4 ay çalışmış iseniz, aynı işverene ait B işyerinde 8 ay çalıştıktan sonra yıllık izne hak kazanmanız söz konusu olacaktır.

  • Yıllık izin süremi nasıl hesaplarım?

Yıllık izin süreleriniz, işyerindeki kıdeminize göre hesaplanır. Eğer işyerinde bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dâhil) hizmetiniz varsa yıllık izin süreniz 14 günden; beş yıldan fazla on beş yıldan az hizmetiniz varsa 20 günden; on beş yıldan fazla hizmetiniz varsa 26 günden az olamaz.

Ancak 18 yaşından küçük ya da 50 yaşından büyük iseniz, yıllık ücretli izin süreniz her halükarda 20 günden daha az olamayacaktır. Örneğin 17 yaşında bir işçi ilk iznini kullanıyor dahi olsa yıllık izin süresi 14 gün olarak değil 20 gün olarak hesaplanacaktır.

  • Yıllık iznimi bölerek kullanabilir miyim?

Evet, yıllık izninizi üçe bölerek kullanabilirsiniz. Ancak böyle bir durumda izinlerinizin bir parçasının 10 günden az olmaması gereklidir.


İşyerinden ayrılmam halinde kullanmadığım yıllık izin haklarım yanar mı?

Kesinlikle hayır. Hizmet akdinizin herhangi bir sebeple son bulması halinde, kullanmadığınız yıllık izin sürelerinize ait ücretlerinizin, hizmet akdinizin son bulduğu tarihteki ücretiniz üzerinden tarafınıza ödenmesi gereklidir.

  • Herhangi bir haklı sebebim olmadan işimden ayrılmak istediğimde hak kaybım olur mu?

İşçi açısından nelerin işten ayrılmak için haklı sebep olabileceği İş Kanunu’nun 24. maddesinde sayılmıştır. Bu sebeplerden herhangi biri gerçekleşmeden işten ayrılmanız halinde, bu ayrılışınız “istifa” olarak değerlendirilecektir. Bu durumda ihbar tazminatına hak kazanmayacağınız gibi, eğer hizmet süreniz bir yıldan fazla ise kıdem tazminatı hakkınızı da kaybetmeniz söz konusu olacaktır. Ayrıca herhangi bir haklı sebep olmadan işten ayrılan işçiler, kanunda belirtilen süreler kadar önce bu durumu işverene bildirmemeleri halinde işverenin işçiden ihbar tazminatı isteme hakkı doğacaktır.

  • İşimden hangi haklı nedenlerle kıdem tazminatımı kaybetmeden ayrılabilirim?

Bu nedenler İş Kanunu’nun 24. maddesinde sayılmıştır. Özetle; İşvereniniz iş sözleşmesi yapıldığı sırada, sözleşmenin esaslı noktalarından biri hakkında sizi yanıltmışsa; işvereniniz sizin ya da aile üyelerinizden birinin şeref ve namusuna dokunacak sözler söylemiş, davranışlarda bulunmuşsa, cinsel tacizde bulunmuş ise; sizi ya da aile üyelerinizden birisine sataşır,  kanuna aykırı davranışa özendirir, hapsi gerektirecek bir suç işler ya da şeref ve haysiyet kırıcı asılsız isnat ve ithamlarda bulunur ise; işyerinde cinsel tacize uğramanız ve bunu işverene bildirmenize rağmen gerekli önlemleri almazsa;  ücretiniz kanun hükümleri veya sözleşme şartlarına uygun olarak hesap edilmez veya ödenmezse; ücretinizin parça başı ödendiği hallerde yapacağınız sayı ve tutardan az iş verilip de aradaki ücret farkı karşılanmazsa, iş sözleşmesinin konusu olan işin yapılması sağlığınız ve yaşayışınız için tehlikeli olursa; sürekli yakından görüştüğünüz işveren ya da bir başka işçi bulaşıcı ya da işinizle bağdaşmayan bir hastalığa yakalanır ise; işyerinde bir haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı sebepler ortaya çıkarsa, iş akdinizi haklı nedenle ve önceden herhangi bir bildirimde bulunmaya gerek olmadan feshedebilirsiniz ve hizmetiniz bir yıldan fazla ise kıdem tazminatına hak kazanırsınız.

Ancak yukarıda sayılan nedenlerden her birinin sağlam delillerle kanıtlanması gerektiğini unutmamalısınız. Yeterli araştırma yapmadan ve sağlam delillere dayanmadan atacağınız bir adım telafisi mümkün olmayan hak kayıplarına uğramanıza neden olabilir.

  • İhbar tazminatı nedir? Hangi durumda ihbar tazminatına hak kazanabilirim?

İhbar tazminatı, hizmet akdini haklı bir neden olmaksızın fesheden tarafın (işçi ya da işveren), hizmet akdini feshedeceğini kanunda belirtilen süreler kadar önce (ihbar süresi)  karşı tarafa bildirmemesi halinde, diğer tarafa ödemesi gereken tazminat tutarıdır. Örneğin işveren haklı bir neden olmadan işinize son vermiş ve bunu size önceden bildirmemiş ise, ihbar tazminatı ödemek zorunda kalacaktır. Tersi durumda sizin hizmet akdinizi önceden bildirimde bulunmadan feshetmeniz halinde işverene ihbar tazminatı ödeme yükümlülüğünüz doğacaktır.

  • İşimden ayrılmadan ne kadar önce işverene haber vermeliyim?

Hizmet akdinizi herhangi bir haklı nedeniniz olmadan feshetmeye karar vermeniz halinde, bu durumu işyerindeki kıdem süreniz 6 aydan az ise iki hafta önce; 6 ay ile 1 - 5 yıl arasında ise dört hafta önce; 1 - 5 yıl ile 3 yıl arası ise altı hafta önce ve 3 yıldan fazla ise 8 hafta önce işvereninize bildirmeniz gereklidir. Bu bildirimi yapmamanız halinde işvereninizin bu süreler kadar ücretiniz tutarında ihbar tazminatı talep etme hakkı doğacaktır.

  • İşveren hangi durumlarda hizmet akdimi haklı nedenle, kıdem tazminatımı ödemeden feshedebilir?

Bu hususlar İş Kanunu’nun 25. maddesi II. bendinde sayılmıştır. Özetle; iş sözleşmesi yapıldığı sırada iş için sizde bulunması gerekli vasıflar ve şartlarla ilgili yanlış bilgiler vermiş iseniz; işveren veya ailesi üyelerinden birisine karşı şeref ve namusuna dokunacak sözler söylemiş, asılsız ihbar ve isnatlarda bulunmuş iseniz; işverenin bir başka işçisine cinsel tacizde bulunmuş iseniz; işveren veya aile üyelerinden birisine karşı sataşmışsanız; işyerine sarhoş ya da uyuşturucu madde alarak gelmiş veya bunları işyerinde kullanmış iseniz; işverenin güvenini kötüye kullanmak, hırssızlık yapak, meslek sırlarını ortaya atmak gibi doğruluğa uymayan davranışlarda bulunmuşsanız; 7 günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemişseniz; işverenden izin almadan veya haklı bir sebebe dayanmadan ardı ardına iki gün veya ayda iki kez bir tatil gününden sonraki iş günü ya da bir ayda üç işgünü işe gelmemişseniz (devamsızlık); yapmakla ödevli olduğunuz görevleriniz size hatırlatıldığı halde yapmamakta ısrar etmişseniz; kendi isteğiniz ya da savsamanız yüzünden işin güvenliğini tehlikeye düşürmüşseniz, işveren malını olan ya da malı olmayıp da eli altında olan makine, tesisat, eşya ve maddeleri otuz günlük ücretinizle ödeyemeyecek derecede hasara veya kayba uğratmışsanız işvereniniz iş akdinizi önceden bildirimde bulunmadan ve kıdem tazminatı ödemeksizin feshedebilecektir.

Ancak yukarıda belirtilen hususları iddia eden taraf olan işverenin ispat edebilmesi gereklidir.